صدر المتألهين از شاگردان آن جناب تا اساتيد اين جانب مطلب تأسيسى چشمگيرى ندارند مگر بعضى تقريرات توضيحى يا برخى از اعتراضات تعبيرى يا پاره‌اى از تبديل اصطلاحات علمى » . « 1 » 3 - بدايع الحكم مهمترين تأليف حكم مؤسس ، پس از اسفار معتبرترين كتاب حكمت متعاليه است . تقريرهاى استادانهء آقا على از مباحث مختلف الهيات بالمعنى الاخص در بدايع ، نمايى با عظمت از انديشهء فلسفى اسلامى ارائه مىكند . بيشك اگر بدايع تبويب و تنظيم مناسب‌ترى داشت جاى شايستهء خود را در حوزه‌هاى فلسفى باز مىكرد . بدايع از حيث ديگر ، يكى از مهمترين كتابهاى فلسفى به زبان فارسى به‌شمار مىآيد . بدايع را مىبايد در كنار دانشنامهء علايى ، رسائل فارسى سهروردى ، مصنفات بابا افضل كاشانى ، درة التاج قطب الدين شيرازى و لمعات الهيه و انوار جليلهء ملا عبد الله مدرس زنوزى استمرار سنت حسنهء نگارش متون فلسفى به زبان فارسى دانست . بدايع الحكم معتبرترين نمايندهء حكمت متعاليه در زبان فارسى است . 4 - با آقا على ، فلسفهء تطبيقى در جهان اسلام - به يك معنى - آغاز مىشود . صفحات پايانى بدايع الحكم نخستين جلوهء آشنايى فلاسفهء مسلمان با آراء فلاسفهء پس از رنسانس غرب را به نمايش مىگذارد . به نظر برخى اساتيد فلسفه غرب « كتاب بدايع الحكم را مىتوان به معنايى اولين كتاب فلسفهء مقايسه‌اى ميان تفكر شرق و غرب در ايران دانست . شايد هم بتوان گفت كه اين كتاب محل برخورد و تلاقى فلسفه‌اى از نوع كانتى اروپايى و سنت نوع ملاصدرايى شرق است . » « 2 » هرچند متأسفانه اين اشاره بسيار گذرا و اجمالى است و به هيچ‌وجه نه كافى است و نه در شأن حكيمى چون آقا على . تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس آقا على مدرس را به علت اهميت از سويى و طولانى بودن از سوى ديگر ، از اين مقدمه جدا كرديم تا به عنوان كتابى مستقل به محضر دوستداران حكمت الهى تقديم شود .

--> ( 1 ) . استاد حسن حسن‌زاده آملى ، در آسمان معرفت ( قم ، 1374 ) ، صفحهء 396 . ( 2 ) . دكتر كريم مجتهدى ، مقالهء ذكر فلاسفهء بزرگ غرب در كتاب بدايع الحكم ، مجلهء راهنماى كتاب ، اسفند 1354 .